İran mövqelerinden geri çekilmeyecek

29 September, 2009, 21:58

Razi Nurullayev: “İran Avropanin enerjiye olan ehtiyacindan istifade ederek özüne müttefiqler axtarişindadir”

İranin nüve proqramiyla bağli mesele yeniden beynelxalq gündelikdedir. BMT-de İranla elaqedar müzakirelerin neticesi olaraq resmi Tehrandan oktyabrin 1-ne qeder ireli sürülen şertlerin yerine yetirilmesi istenilib. Bütün bu hadiselerin fonunda ise İran “Şahab-3″ ballistik raketini uğurla sinaqdan keçirir. Herbi analitikler İranin bu raketlerle İsrail erazisini ve Fars Körfezindeki ABŞ bazalarini vurmağa qadir olduğunu bildirirler. Bu ise heç şübhesiz Qerbin diqqetinden yayinmamiş deyil.

AXCP sedrinin müavini Razi Nurullayevin fikrince, hazirda müşahide olunan prosesler Qerbin İranla bağli heyata keçirdiyi vahid plandir. İranin mütamadi olaraq Qerbe güc nümayiş etdirmesinin tesadüfi olmadiğini düşünen R.Nurullayev bildirdi ki, bununla resmi Tehran mövqelerinden bele asanliqla geri durmayacağini nümayiş etdirir: “İranin raket sinaqlari Avropa ve ABŞ-a ünvanlanan bir mesacdir ve bele görünür ki, Tehran mövqelerinden imtina etmek fikrinde deyil. İran uzun müddetdir ki, nüve proyektini dinc meqsedlerle inkişaf etdirdiyi fikrini formalaşdirmağa çalişir. Hazirda İran başqa bir siyaset de yürüdür ki, bu da Avropanin zeif nöqtesidir. Söhbet Avropanin enerji asliliğindan çixarilmasindan gedir. Hazirda İran mehz bu faktordan istifade ederek Avropada özüne müttefiqler axtarişindadir”.

Avropa ölkelerinin de İrana qarşi mövqeyinin birmenali olmadiğini deyen R.Nurullayev bildirdi ki, İrana qarşi uzun müddetli tezyiqlerin Tehrani daha da aqressivleşdirmesi bezi Avropa ölkelerini fikrinden daşindirib: “Düşünmürem ki, İran uzun müddetdir ki, mübarize apardiği nüve proyektinden imtina edecek. Diger terefden İran nüve layihesini daha da inkişaf etdirmek üçün bu yaxinlarda Çinden nüve yanacaği alib. Amma Tehran da anlayir ki, mövqeyinde müeyyen yumuşalmalara getmelidir. Lakin o birmenalidir ki, bu yumşalma nüve proyektinden imtinayla bağli olmayacaq. İranin geri çekilmesi olmadan regiondaki atmosfer tehlükeli hedde qeder gerginleşe biler. Diger terefden İranin müttefiqleri olan Rusiya ve Çin de evvelkitek Tehrani birmenali desteklemirler”.

Xeyal

http://azadliq.az/?p=29885

share this: facebook

Rusiya İrani Qerbe qurban verir

25 September, 2009, 23:04

"İranin teklenmesi prosesi gedir"

Zerdüşt Elizade: "Rusiya ABŞ-la birlikde İranin herbi nüve proqramina qarşi çixmağa hazirdir"

Razi Nurullayev: "Rusiya bu prosese qoşulandan sonra İran regionda teklenmesini görüb bir qeder yumşalmali olacaq"

BMT Baş Assambleyasinin 64-cü illik sessiyasi çerçivesindeki çixişlardan sonra ABŞ prezidenti Barak Obama ve Rusiya prezidenti Dmitri Medvedev öz aralarinda ikiterefli görüş  keçirib. Bu görüşde gözlenildiyi kimi İran meselesi ve ABŞ-in raketden müdafie planlari müzakire edilib. Rusiya prezidenti görüşden sonra keçirilen metbuat konfransinda uzun müddetden sonra ilk defe iki ölke arasindaki münasibetlerde müsbet deyişiklikler baş verdiyini deyib. Medvedev ABŞ administrasiyasinin raketden müdafie sistemi ile bağli son addimini müsbet hadise adlandirib. O, Rusiyanin raketden müdafie sistemleri meselesinde ABŞ ve Avropa ölkeleri ile emekdaşliğa hazir olduğunu deyib. İran meselesi haqda danişan Medvedev Barak Obama ile danişiqlarda Tehranin nüve silahina malik olmasinin yolverilmezliyi haqda bu ölkeye aydin mesac gönderilmesine terefdar olduğunu bildirib. Medvedevin fikrince, bu cür meselelerin en yaxşi hell yolu danişiqlardir, lakin bezi hallarda sanksiyalara da el atmaq lazim gelir. Rusiya prezidentinin bu sözleri onun İrana qarşi BMT Tehlükesizlik Şurasinda qetname qebul edilmesine terefdar olduğu anlamina gelir. Obama da tesdiq edib ki, eger İran nüve silahlarinin yayilmamasi haqda müqavileni ciddiye almazsa, o zaman Rusiya ile ABŞ-in bu ölkeye qarşi sanksiyalara el atmasi barede razilaşma var.

Rusiya prezidentinin bele fikirler seslendirmesi onun İrani Qerbe qurban vermesi kimi qiymetlendirilir. Eslinde ise veziyyet necedir ve Rusiyanin bu hereketi İrana ne ved edir?
Meseleye münasibet bildiren politoloq Zerdüşt Elizade Rusiyanin ilk günden İranin herbi nüve proqramini desteklemediyini xatirlatdi: "Evvela Rusiya İranin herbi planini desteklemir. Onun sülh proqramini destekleyir. Hetta İranda atom stansiyasinin tikilib sona çatdirilmasinda iştirak edirdi. Bundan xeyli miqdarda menfeet de götürmüşdü. İndiye qeder de işler davam edir. Qerb de sözde İranin dinc nüve proqramina etiraz etmir. Ancaq atom bombasi elde etmesinden çekinir. Buna dair xeyli mübahiseler var. Rusiya da deyir ki, biz de nüve bombasi elde etmeyin eleyhineyik. Bunun üçün ne lazimdir edin, ancaq esassiz zora yol verilmesin. Amerikanin esassiz olaraq Efqanistana, İraqa girmesi, Serbiyani bombalanmasi, diger qanunsuz hereketleri, üstelik İsrailin hikkesi, qanunsuzluğu, irqçiliyi, ereblere verdiyi zülmü, kütlevi qirğinlar dünyani boğaza yiğib. İnsanlar növbeti bele bir maceraya sövq edilmek istemir". Politoloq Rusiyanin ABŞ-la birge İranin herbi nüve proqramina qarşi çixmağa hazir olduğunu da dedi: "Rusiya Amerikanin antiraket qurğularini quraşdirmaq niyyetinden el çekmesini müsbet qiymetlendirib. ABŞ-la birlikde İranin herbi nüve proqramina qarşi çixmağa hazir olduğunu, lakin dinc nüve proqramina etiraz etmediyini deyib. Rusiya da Amerikanin qanunsuz, esassiz olaraq İrana hücumunun eleyhinedi. Herçend bezileri deyir ki, İrana hücum Rusiyaya milyardlarla dollar pul getirer. Çünki neftin qiymeti ağlasiğmaz derecede yükselecek". Z.Elizade İranin Rusiyaya inanmadiğini da qeyd etdi: "Düşünmürem ki, İran Rusiyaya bel bağlayir. Çünki Rusiya çox naxelef, namerd bir dövletdir. Amma müeyyen vaxtlarda İran Rusiya-Amerika ziddiyyetinden istifade edib. İndi eger İran iki ölke arasinda münasibetlerin yumşaldiğini görse, söhbetini deyişecek".

Politoloq Razi Nurullayev de hazirda İranin teklenmesi prosesinin getdiyini vurğuladi: "Bir müddet evvel Türkmenistanin herbi baza yaratmaq niyyetine düşmesi İran ve Rusiyaya yönelik bir addim idi. Yeni İran ile Rusiya arasinda böyük münaqişeler yaşana biler, iki ölke bir birinden uzaqlaşa biler. Medvedevle Obama arasinda aparilan söhbetler esnasinda melum olub ki, Amerika ile Rusiyanin bir birinin yaninda olmasi daha yaxşi haldir, neinki bir-birine qarşi olmasi. Bu baximdan İranin teklenmesi prosesi gedir. Bundan sonra proses daha da derinleşecek. Meselelerin kökünde ise ABŞ-in Çexiya ve Polşada REM sistemlerini yerleşdirilmekden imtina etmesi oldu. Rusiya da Kalininqradda raket yerleşdirmekden imtina etdi. Artiq ABŞ-la Rusiya arasinda bir birine strateci zerbe vurmamaq baximindan yaxinlaşma emele gelir". R.Nurullayevin sözlerine göre, artiq Rusiya Putin dövründe olduğu kimi ultimatum dilinde danişmaqdan çekinir: "Rusiya Putinin dövründe ölkelerle daha çox ultimatum dilinde danişirdi. Ancaq artiq zaman deyişib ve ultimatum dili ile danişmaq yolverilmezdir. Bu baximdan Rusiya öz siyasetinde çox düzgün korrekteler etmekdedir".
Politoloq İranin öz siyasetini bir qeder yumşaldacağini da qeyd etdi: "İran bu derecede aqressiv davam ede bilmeyecek. Rusiya bu prosese qoşulandan sonra İran regionda teklenmesini görüb bir qeder yumşalmali olacaq. Bunun üçün Ehmedinecad ölkesinde proqressiv düşünen ekspertlerin meslehetlerini nezere almalidir. Eger deyilenlere qulaq asmasa, öz şexsi ambisiyalari baximindan fikir yürütse, mesele daha da derinleşe biler. Ancaq fikrimce, İranin münasibetlerinde müeyyen yumşalmalar olacaq ve yaxin zamanlarda Amerikaya doğru müeyyen addimlar atila biler".

Fizze

http://azadliq.az/?p=29322

share this: facebook

Azərbaycanı "çeçen oyunu"na qatmaq istəyi, ya...

Razi Nurullayev: "Kadirov özü de Azerbaycandan Çeçenistana silah ötürülmesine inanmir"

Hikmet Hacizade: "Ola bilsin ki, dağ ciğirlari ile çeçenlere silah ötürülür"

Artiq neçenci defedir ki, Rusiya terefi, Gürcüstanla yanaşi, Azerbaycani da Çeçenistandaki döyüşçüleri silahlandirmaqda ittiham edir. Sonuncu bele ittiham Çeçenistan prezidenti Ramzan Kadirov terefinden ireli sürülüb. Onun sözlerine göre, Gürcüstan ve Azerbaycanda sovet silahlari ile dolu anbarlar yerleşir.
   Ele buradan da silahlar quldurlara gönderilir. Lakin nedense, Kadirov bu silahlarin hansi yollarla Çeçenistan erazisine getirilmesinden danişmayib. Serhedi ise, Azerbaycan Dövlet Serhed Xidmetile yanaşi, Rusiya Federal Tehlükesizlik Xidmeti mühafize edir. Kadirovun sözlerinden bele çixir ki, Rusiya FTX-si ya serhedi mühafize ede bilmir, ya da meqsedli şekilde çeçen döyüşçülerine silah ötürülmesine şerait yaradir.
   Ekspertler Kadirovun, hemçinin Rusiyanin ayri-ayri hökumet nümayendelerinin bu tipli açiqlamalarini atilmasi planlaşdirilan addimlara zemin yaratmaq cehdi kimi qiymetlendirir.
   Yeni Rusiya Dumasi prezidente terrorçuluqla mübarize üçün diger dövletlerin erazilerinde herbi emeliyyatlar aparmaq barede qerar qebul etmek selahiyyeti verib. Gürcüstan, Azerbaycan ve diger ölkelerde Rusiyaya qarşi terrorçularin olduğu aşkar edilerse, resmi Moskva hemin erazilerde herbi emeliyyatlar apara biler.
   Bu menada, ekspertler Kadirovun açiqlamasinin daha çox siyasi maraqlara xidmet etdiyini düşünür.
   Bildirilir ki, Azerbaycandan çeçen yaraqlilarina silah ötürülmesi realliqda mümkün deyil. Azerbaycanda istifade olunan silahlar Rusiya istehsalidir. Hem de ölkemizin silaha ehtiyaci olduğu ve bu saheye xeyli vesait serf etdiyi bir vaxtda çeçenlere silah ötürmesi mentiqe siğmir. Söhbet "El-Qaide" kimi terror teşkilati üzvlerinin Çeçenistana keçmesinden gede biler ki, bu halda da mesuliyyeti Azerbaycan yox, Rusiya serhedçileri daşiyir.
   Politoloq Razi Nurullayevin sözlerine göre, Kadirov özü de Azerbaycandan Çeçenistana silah ötürülmesine inanmir: "Azerbaycanin Çeçenistanla birbaşa serhed xetti yoxdur. Silah Azerbaycandan Gürcüstana, Gürcüstandan ise Çeçenistana keçirilmelidir. Bes, Rusiya serhedçileri hara baxir? Ona göre de, men bu kimi meseleleri qeyri-ciddi qebul edirem".
   R.Nurullayevin sözlerine göre, ortada Rusiya-Azerbaycan münasibetlerinin gerginleşdirmek cehdleri ola biler: "Kimlerse Azerbaycan erazisinden herbi emeliyyatlar meqsedile istifade etmek isteyir. Çeçen yaraqlilarina qarşi mübarizeye Azerbaycani da celb etmek isteyirler. Zennimce, Kadirovun açiqlamasi daha çox Gürcüstana qarşi yönelib.
   Rusiya nezere almalidir ki, Azerbaycan Gürcüstan deyil".
   Politoloq Hikmet Hacizadenin sözlerine göre, Kadirov bu tipli açiqlamalarini hele uzun müddet davam etdirecek: "Ne qeder ki, çeçen müharibesi gedir, bele açiqlamalar olacaq.
   Mesele burasindadir ki, Çeçenistana silah ötürmek üçün başqa yol yoxdur. Bu yol Gürcüstan erazisindendir. Ola bilsin ki, dağ ciğirlari ile çeçenlere silah ötürülür. Bunu sübut etmek lazimdir. Kadirov dediyini sübut etmelidir".

Ruslan XELİL

http://www.baki-xeber.com/2009/09/25/get=33854

share this: facebook

Ebiyevin Moskva seferi ne meqsed daşiyir?

23 September, 2009, 23:27

Razi Nurullayev: “Bu sefer son zamanlar Azerbaycan hakimiyyetinin yürütdüyü siyasetin mentiqi neticesidir”

Üzeyir Ceferov: “Ebiyevin seferinden derhal sonra NATO resmilerinin Baki seferleri intensivleşecek”

Müdafie naziri Sefer Ebiyevin Rusiyaya seferi ve orada ikiterefli emekdaşliği nezerde tutan senedler imzalamasini ekspertler heç de birmenali qarşilamayiblar. Xüsusile bu seferin Müdafie Nazirliyinde Beynelxalq Elaqeler ve Avroatlantika İnteqrasiya İdaresinin adi deyişdirilerek Beynelxalq Herbi Emekdaşliq İdaresi adlandirilmasinin fonuda baş vermesi bezi suallar doğurub. Bundan başqa ekspertlerin fikrince, ABŞ-in Polşa ve Çexiyada raketden müdafie sistemlerinin yerleşdirilmesinden resmen imtina etmesi diqqetden yayinmamalidir. Çünki ABŞ-in bu addimi Qebele RLS-in birge istifadesiyle bağli mövzunu yeniden gündeme getire biler.

AXCP sedrinin müavini Razi Nurullayevin fikrince, Azerbaycanin müdafie nazirinin Rusiyaya seferi heç de tesadüfi deyil. R.Nurullayev hesab edir ki, bu sefer son zamanlar Azerbaycan hakimiyyetinin yürütdüyü siyasetin mentiqi neticesidir: “Rusiya prezidenti Dmitri Medvedev bu posta seçilenden Dağiliq Qarabağ danişiqlarinin gedişatinda müeyyen irelileyişler nezere çarpib. Danişiqlarin gedişatinda da müeyyen neticeler, işğal altindan olan yeddi rayonun qaytarilmasi niyyeti hiss olunmaqdadir. Bu fonda Rusiyanin Azerbaycana daha yaxin siyaset yürütmesi üçün müeyyen addimlar atilir. Bu baximdan növbeti gediş kimi Rusiya ile müxtelif sahelerde, o cümleden herbi sahede emekdaşliqla bağli senedlerin imzalanmasi gözlenile biler”. Azerbaycanla Rusiyanin yaxinlaşmasina Qerbin nece reaksiya vereceyine gelince ise R.Nurullayev bildirdi ki, artiq Rusiya müeyyen menada öz qonşulari ile ultimativ dilde yox, anlaşma ve qarşiliqli maraqlar baximindan yanaşmağa başlayib: “ABŞ-la Rusiya arasinda uzun müddetdir gergin olan münasibetler düzelmeye başlayib. Gürcüstana qarşi tecavüzden sonra gerginleşen NATO-Rusiya münasibetleri de yoluna düşüb. NATO Rusiyaya bir sira meselelerde emekdaşliq üçün artiq müraciet edib. ABŞ-in Polşa ve Çexiyadaki planlarindan imtina etmesi de aradaki gerginliyi xeyli azaldib. Bütün bunlarin fonunda ise Azerbaycanin da Rusiya istiqametinde müeyyen addimlar atmasi üçün el-qolu açilmiş olur”.

Herbi ekspert Üzeyir Ceferov ise hesab edir ki, S.Ebiyevin seferinin hazirki qeyri-müeyyen geosiyasi duruma tesadüf etmesi heqiqeten de bir sira suallar doğurur. ABŞ-in Çexiya ve Polşadaki planlarindan müveqqeti imtinasinin Rusiyani herekete getirdiyini deyen Ü.Ceferov qeyd etdi ki, Rusiya gözel anlayir ki, ABŞ öz diqqetini bir müddet sonra Qebele RLS-e yönelde biler. Bu baximdan sefer zamani mehz Qebele RLS-le bağli planlarin müzakire olunmasi istisna edilmemelidir: “Rusiya ABŞ-in Cenubi Qafqaz regionuna gelişini mümkün qeder engelemeye çalişir. Gürcüstanla bağli artiq her şey melumdur. Bu ölke NATO ile emekdaşliqda üzvlüye qeder getmeye hazirdir. Azerbaycan ise helelik tereddüdler içerisindedir. Bir terefden Azerbaycan ordusunun qerargah, baş qerargah, emeliyyat idareleri NATO standartlarina uyğun hazirlanir. Diger terefden ise Azerbaycan Rusiyanin ali mekteblerinde özüne herbi kadrlar hazirlamaği planlaşdirir. Bunlar düşünürüem ki, perspektivi olmayan meselelerdir. Cenubi Qafqazda Gürcüstandan sonra növbenin Azerbaycan olacaği şübhesizdir”. S.Ebiyevin seferinden derhal sonra NATO resmilerinin Baki seferlerinin intensivleşeceyini istisna etmeyen Ü.Ceferov vurğuladi ki, hetta hansisa meqamlarda gözlemediyimiz mesaclarla üzleşe bilerik. Cenubi Qafqazin getdikce böyük dövletlerin daha çox maraq dairesine daxil olduğunu deyen Ü.Ceferov bildirdi ki, yaxin zamanlarda region geosiyasi maraqlarin toqquşduğu mekana çevrile biler.

Xeyal

http://azadliq.az/?p=28923

share this: facebook

Ermeniler serhed açilimi evezine rayonlari qaytaracaq?

Razi Nurullayev: “Qarabağ etrafinda olan rayonlarin Türkiye-Ermenistan sazişinden sonra qaytarilacaği realdir”

Rasim Musabeyov: “Türkiye Ermenistanla serhedlerin açilmasini Qarabağ problemiyle müeyyen derecede sinxronlaşdirir”

Artiq bir müddetdir ki, metbuatin gündeminde olan esas mövzulardan biri de Türkiye-Ermenistan serhedlerinin açilmasidir. Her öten gün iki ölke arasinda imzalanacaq protokollarin dettalari barede metbuatda daha etrafli melumat derc olunur. Amma prtokolda eksini tapmasa da serhedlerin açilmasi müqabilinde Azerbaycanin Qarabağ etrafindaki 7 rayonunun işğaldan azad olunacaği vurğulanmaqdadir. Türkiye rehberliyinin açiqlamalarindan da bele görünür ki, işğal altinda olan Azerbaycan erazilerinin qaytarilmasi real ola biler. Bes göresen yerli politoloqlar bu istiqametde ne düşünürler?

AXCP sedrinin müavini Razi Nurullayevin fikrince, Türkiye-Ermenistan arasinda geden danişiqlarda müzakire predmetlerinden birinin mehz Azerbaycanin işğal altinda olan erazileri olduğu şübhesizdir: “Düşünürem ki, Qarabağ etrafindaki rayonlarin qaytarilmasi real ola biler. Amma bir çox şertler Ermenistan hakimiyyetinin davranişlarindan asilidir. Çünki Serkisyan ölke daxilindeki siyasi qüvveleri razi sala bilecekse, o zaman vedine uyğun addimlar atacaq. Eksi proses danişiqlarin gedişati üçün yaxşi heç ne ved etmir”.

R.Nurullayevin qenaetince, Azerbaycan torpaqlarinin azad olunmasi protokolda öz eksini tapmasa da, müzakire predmetidir: “Prtokolun iki dövlet arasinda imzalanmasi hele onun qüvveye minmesi demek deyil. Ola biler ki, Türkiye protokol imzalanandan sonra Ermenistana tezyiq edecek ki, Qarabağ etrafindaki rayonlari Azerbaycana qaytarsin. Ankara bunun edilmeyeceyi teqdirde senedin qüvveye minmeyeceyini resmi Yerevanin diqqetine çatdira biler”.
Politoloq Rasim Musabeyov ise hesab edir ki, Türkiye-Ermenistan serhedlerinin açilmasi birbaşa olaraq Azerbaycanin işğal altinda olan erazilerinin qaytarilmasindan asili deyil: “Hazirda Türkiye ile Ermenistan arasinda serhedlerin açilmasi istiqametinde qizğin danişiqlar aparilir. Ve bu meselenin sirf Azerbaycan torpaqlarinin azad olunmasindan asili olduğunu iddia etmek düzgün yanaşma deyil. Amma Türkiye Ermenistanla serhedlerin açilmasini Qarabağ problemiyle müeyyen derecede sinxronlaşdirir”.

Xeyal

http://azadliq.az/?p=28725

share this: facebook

Antirusiya bəyanatı nədən xəbər verir?

15 September, 2009, 21:13

Razi Nurullayev: “Ola bilsin Azərbaycan Rusiyadan kənar gedən kəmərləri dəstəkləsə də, digər tərəfdən artıq mövcud borularda onun maraqlarını nəzərə alır”

Xəzər statusu, enerji məsələləri ilə bağlı danışıqlarda Rusiyanın əsas məqsədi Qərbi bu regiona yaxın buraxmamaqdır. Dörd Xəzəryanı dövlət başçısının Aktau görüşü də məhz buna hesablanıb. Lakin prezident İlham Əliyevin görüşü vaxtından əvvəl tərk etməsi, Rusiya prezidenti ilə gözlənilən görüşün baş tutmaması, həmçinin bu günlərdə sənaye və energetika nazirinin müavini Gülməmməd Cavadovun Polşada keçirilən iqtisadi forumda səsləndirdiyi fikir Azərbaycanın fərqli mövqedə olmasına işarə edir. Belə ki, nazir müavini heç vaxt Rusiyadan yan keçən qaz kəmərlərinin çəkilişinə maneçilik törətməyəcəklərini deyib. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan hər zaman Avropaya alternativ qaz tədarükü layihələrində fəal iştirak edib və edəcək. Bütün bunlar Azərbaycanın enerji məsələsində daha çox Qərbə üz tutmasının göstəricisi sayıla bilər.
Məsələyə münasibət bildirən politoloq Razi Nurullayev Rusiyaya qarşı belə bir bəyanatın verilməsinə bir qədər şübhə ilə yanaşdığını vurğuladı: “Burda hər hansı digər məqam olmalıdır ki, belə bir fikir bildirilsin. Ola bilsin,  Azərbaycan Rusiyadan kənar gedən kəmərləri dəstəkləsə də, digər tərəfdən artıq mövcud borularda onun maraqlarını nəzərə alır. Azərbaycan Rusiyadan kənar layihələrdə iştirak edə bilər və bəyanatlar verə bilər. Ancaq bu razılaşdırılmış məsələ də ola bilər. Yəni Rusiyaya qarşı hər hansı bir addım olanda Azərbaycan buna qarşı çıxacaq”. Politoloq son zamanlar Türkmənistanın da Rusiyanın maraqlarına zidd addım atdığını yada salaraq, bütün məsələlərə kompleks şəkildə yanaşmağın vacibliyini vurğuladı: “Problemlərə kompleks şəklində baxmaq olar. Türkmənistan Xəzər dənizində hərbi donanma yaratmaqla bağlı qərar qəbul etdi. Bunun ardınca Berdımuhəmmədov ölkəsinin Nabuccoya qoşulacağını bəyan etdi. Bu da Rusiyanın maraqlarına ziddir. Çünki belə olan halda Türkmənstan qazı Rusiyadan yan keçəcək. Medvedev Türkmənistandan istədiyini ala bilməyib. Yəni bütün bunlar  regionda Rusiya ilə İranın təklənməsinə yönəlik hərəkətdir. Ola bilsin ki, Azərbaycan da bu məsələlərdən ruhlanaraq belə bir bir addım atır”.

Fizzə

http://azadliq.az/?p=27785

share this: facebook

İran Azərbaycanla Xəzərin statusuna dair ikitərəfli sazişdən yayınır

Razi Nurullayev: "İran isə bu müqavilənin şərtlərini tanımır"

İran iştirak etmədiyindən Aktauda Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan və Rusiya prezidentlərinin görüşündə Xəzərin statusu məsələsi müzakirə edilmədi. Görüşə dəvət edilməyən İran bunu çox sərt qarşılayıb. Rəsmi Tehran sammitə dəvət olunmamasına kəskin etiraz edərək bəyan edib ki, onun iştirakı olmadan Xəzərin statusunun müzakirəsi yolverilməzdir.
   Rusiya prezidenti də mətbuata açıqlamasında bildirib ki, sammitdə daha çox dünyadakı iqtisadi məsələlər müzakirə olunacaq.
   Amma bütün bunlara baxmayaraq, sammit daha çox Xəzərin statusu məsələsini gündəmə gətirdi.
   Statusla bağlı Azərbaycan, Rusiya və Qazaxıstanın mövqeləri aydındır. Hər üç dövlət Xəzərin dibinin bərabər, su səthinin isə sərhədlərə görə bölünməsinin tərəfdarı olsa da, İran və Türkmənistan dənizin beş ölkə arasında bərabər bölüşdürülməsini istəyir. Düzdür, Türkmənistanın mövqeyində müəyyən yumuşalmalar müşahidə olunsa da, İran əvvəlki təkliflərindən geri çəkilməyib.
   Hətta İran digər Xəzəryanı dövlətlərdən fərqli olaraq Azərbaycanla ikitərəfli müqavilə bağlamayıb.
   Dənizin dibinin bölünməsinin aralıq xəttinin müəyyən edilməsi məsələsində Azərbaycan, eləcə də Rusiya və Qazaxıstan beynəlxalq sənədlərə əsaslanır. Dənizlərin, göllərin və s. sərhədlərini təyin edən xətlərin çəkilməsi həmin sənədlərin bazasında həyata keçirilir. Azərbaycan mövcud metodikaları tətbiq edib və öz orta xəttini müəyyən edib. Daha sonra Rusiya da həmin metodika ilə öz xəttini işləyib. Qazaxıstan da bu metodikanın tərəfdarı olub. Bu üç dövlət beynəlxalq təcrübə, bu hüquqi sahədə fəaliyyət göstərən beynəlxalq sənədlər əsasında saziş bağlayıb. Türkmənistan isə orta xəttin müəyyən edilməsinin tamamilə başqa, dünyanın heç bir yerində tətbiq edilməyən metodikasını irəli sürür - bu, "en dairəsi metodu"dur. Lakin bu metod ideal kvadrat olduğu halda tətbiq olunur. Xəzər dənizi isə kvadrat formaya deyil, girintili-çıxıntılı sahil xəttinə, ada və yarımadalara malikdir.
   Müşahidələr göstərir ki, Türkmənistan status məsələsində ortaq məxrəcə gəlmək niyyətindədir. İran isə heç bir konvensiyaya söykənməyən mövqeyindən əl çəkmək istəmir. Politoloq Razi Nurullayev qəzetmizə açıqlamasında bildirdi ki, İranla Azərbaycan arasında Xəzərin bölünməsilə bağlı tam aydınlıq yoxdur: "Xəzərin Azərbaycana aid hissəsində yerləşən yataqlarla bağlı İranın iddiası var. Məsələ burasındadır ki, İranla Azərbaycan arasında Xəzərin bölünməsilə bağlı tam aydınlıq yoxdur. Həmçinin ərazi sularının bölünməsilə bağlı problem var. Azərbaycan SSRİ dövründə İranla bağlanan müqaviləyə əsaslanır. İran isə bu müqavilənin şərtlərini tanımır. Düzdür, Azərbaycanın Türkmənistanla da müqaviləsi yoxdur. Amma Türkmənistan Avropa Birliyinin emissarlarının şirnikləndirici təkliflərindən sonra iddialarından geri çəkilməyə razılaşıb. Türkmənistanın Xəzərdə hərbi donanma yaratması da Avropa Birliyi və Azərbaycanla razılaşdırılmış bir addımdır. Türkmənistan müstəqil siyasət yürütmək istəyir ki, bu da Rusiyanın maraqlarına cavab vermir".

Ruslan XƏLİL

http://www.baki-xeber.com/2009/09/15/get=33482

share this: facebook